Hoogbegaafde kinderen zijn kinderen met een groot ontwikkelingspotentieel, een sterk creërend (denk)vermogen en een grote gedrevenheid. In de kern zijn het bruisende, intense, nieuwsgierige, autonome kinderen. Hoogbegaafde kinderen hebben het nodig om hun hersenen te laten kraken. Ze willen onderzoeken, creëren en ontdekken. Ze hebben het nodig om nieuwsgierig en kritisch te mogen zijn en ergens vol voor te gaan. Op jonge leeftijd vragen ze zich bijvoorbeeld af hoe het water in de kraan komt, of hoe de eerste mens is geboren. Of ze proberen te ondekken hoe de wereld rechtvaardiger zou kunnen worden gemaakt en wat zij daarvoor zouden moeten doen.
Helaas strookt deze manier van zijn vaak niet met wat er in scholen van hen wordt verwacht. Ze moeten zich aanpassen aan het lesprogramma waarin de lesstof beetje bij beetje wordt aangeboden. Het zoeken naar een evenwicht tussen zich aanpassen en zichzelf blijven is begonnen.

Het autonome hoogbegaafde kind.
Als een hoogbegaafd kind inderdaad de balans vindt tussen zich aanpassen aan het schoolsysteem/klasgenoten en het trouw blijven aan zichzelf, dan behaalt het goede scores op school en zet het ook daarbuiten bijzondere prestaties neer op gebieden waarin het geïnteresseerd is. Het kind heeft zijn eigen weg gevonden om zich te kunnen ontwikkelen en voldoening te voelen bij wat het doet. Dit is het stereotype beeld van een hoogbegaafd kind.

Als het mis gaat...
Helaas voldoet niet ieder hoogbegaafd kind aan dit beeld. Het lukt lang niet alle hoogbegaafde kinderen om de juiste balans te vinden tussen zich aanpassen en trouw blijven aan zichzelf. Een deel past zich te veel aan, een ander deel juist te weinig. Beide groepen vinden geen goede manier om zich te ontwikkelen en voldoening te putten uit hun prestaties. Ze raken hun bruisende manier van zijn kwijt, scoren minder goed dan je zou verwachten en worden moeilijk herkend als hoogbegaafd.

Het aangepaste hoogbegaafde kind.
De hoogbegaafde kinderen die zich te veel aanpassen aan de norm, verliezen het contact met wie zij werkelijk zijn. Deze aangepaste kinderen functioneren op school (in eerste instantie) naar behoren, maar ouders merken dat ze hun levensvreugde kwijt raken, ze hun zelfvertrouwen verliezen en dat ze onder hun verwachte niveau presteren. Buikpijn en hoofdpijn zijn vaak gehoorde klachten. Sommige van deze kinderen reageren thuis hun frustraties af in woedeaanvallen, pesten of ander negatief gedrag. Anderen trekken zich steeds verder terug en voelen zich depressief. Zonder de juiste begeleiding kunnen deze kinderen steeds verder afglijden en in het uiterste geval volledig uitvallen.

Het onaangepaste hoogbegaafde kind
De andere groep hoogbegaafde kinderen die de balans niet vindt tussen zich aanpassen aan school en trouw blijven aan zichzelf, verliest zich in het zich afzetten tegen zijn omgeving. Uitdagend en recalcitrant gedrag, weigeren van werk of het niet serieus nemen van werk leidt tot onderpresteren. Ook deze groep vindt niet de manier om zich te ontwikkelen en voldoening te putten uit prestaties. Zonder goede begeleiding kunnen deze kinderen steeds verder verstrikt raken in probleemgedrag en uiteindelijk volledig uitvallen op school.

Welke begeleiding hebben hoogbegaafde kinderen nodig?

In de begeleiding van hoogbegaafde kinderen is een aantal elementen van belang:

1. Het bieden van passend onderwijs zodat ook het hoogbegaafde kind werkelijk kan leren en zich kan ontwikkelen.
2. Zorgen voor contact met ontwikkelingsgelijken.
3. Aansluiten bij de specifieke kenmerken van hoogbegaafde kinderen
4. Zorgen voor een pro-actief en positief opvoedingsklimaat dat gericht is op groei.
   
   

1. Passend onderwijs
Hoogbegaafde kinderen hebben het nodig om hun leergierigheid, creativiteit en gedrevenheid tot uiting te laten komen in het werk op school. Is die ruimte er niet en worden ze te veel in het keurslijf van het klassikale lesprogramma geperst, dan raken ze ontmoedigd en hebben ze niet het gevoel zinvol bezig te zijn.

Kinderen die gewend zijn te makkelijk werk te doen ontwikkelen bovendien onvoldoende leerstrategieën die ze later in hun leven wel nodig hebben. Ook daarom is het belangrijk dat een hoogbegaafd kind passend onderwijs krijgt dat aansluit bij zijn leerbehoefte.

Er zijn vele manieren om het onderwijs beter aan te laten sluiten bij een hoogbegaafd kind:

· Compacten ( herhaling uit het curriculum schrappen)
· Verrijken (complexere stof aanbieden - hogere orde denken)
· Versnellen ( klassen overslaan)
· Plusklassen ( binnen de school of buitenschools)
· Leonardo scholen ( klassen met alleen hoogbegaafde kinderen en een aangepast curriculum)

Niet alle hoogbegaafde kinderen zijn gelijk. De één zal genoeg hebben aan het compacten van de lesstof aangevuld met verrijkingsstof. Een ander is beter op zijn plek op een Leonardoschool.

Ook scholen verschillen sterk in de mate waarin ze in kunnen spelen op de behoeften van een hoogbegaafd kind. Een school met een individueel leerplan per leerling en een hoge uitstroom naar het VWO is waarschijnlijk een betere match dan een school met weinig tot geen differentiatiemogelijkheden en een hoge uitstroom naar het vmbo.

Het is belangrijk om een goede match te vinden tussen wat het kind nodig heeft en wat de school kan bieden. Soms zal het nodig zijn om van school te veranderen.

Er zijn verschillende instrumenten beschikbaar om te helpen bepalen hoe en in hoeverre een school tegemoet kan komen aan de onderwijsbehoefte van hoogbegaafde kinderen, zoals:

· Routeplan
· Checklist hoogbegaafdenwijzer onderwijs
· VersnellingsWenselijkheidslijst

2. Contact met ontwikkelingsgelijken.
Om zich verbonden te voelen is contact met ontwikkelingsgelijken heel belangrijk.
Ouders kunnen hoogbegaafde kinderen helpen door dit contact te stimuleren en te faciliteren.

Er zijn vele mogelijkheden:
· Binnen school
· Plusklassen (binnen school of bovenschools)
· Vele organisaties organiseren excursies, kampen, ontmoetingsactiviteiten, verrijkingsactiviteiten voor hoogbegaafde kinderen
· Hobby of interesseclubs, zoals een schaakclub, dierenbescherming etc.
· Steeds meer universiteiten bieden programma’s aan voor intelligente tieners om vakken bij hen te volgen

Klik hier voor initiatieven op dit gebied.

3. Aansluiten bij specifieke kenmerken van hoogbegaafde kinderen.
Het spreekt voor zich dat hoogbegaafde kinderen onderling erg van elkaar verschillen. Toch zijn er enkele kenmerken te noemen die veel voorkomen onder hoogbegaafden. Door deze kenmerken te begrijpen wordt het mogelijk om beter aan te sluiten bij het kind. Veelvoorkomende kenmerken van hoogbegaafde kinderen zijn oa:

• intensiteit / sensitiviteit
• introversie
• a-synchrone ontwikkeling
• kritische instelling
• perfectionisme

• psychomotorische prikkelgevoeligheid
• zintuiglijke prikkelgevoeligheid
• intellectuele prikkelgevoeligheid
• imaginaire prikkelgevoeligheid
• emotionele prikkelgevoeligheid.

De kunst is om hoogbegaafde kinderen te helpen bij het zoeken naar acceptabele uitingsvormen en passend gedrag te leren i.p.v. de eigenschap te bestrijden. Bijv. Een kind dat niet in slaap kan komen omdat hij de gedachtenstroom in zijn hoofd niet kan stoppen (psychomotorische prikkelgevoeligheid) kun je helpen door het ontspanningsoefeningen te leren. Voor dit kind kan een ontspannigsoefening effectiever zijn dan een boekje voorlezen, omdat het verhaal de ideeënstroom alleen maar verder aanwakkert.

Introversie
Introverte mensen doen energie op als ze op zichzelf zijn. Het contact met anderen kost energie.
Extraverte mensen daarentegen doen energie op in contact met anderen. Op zichzelf zijn kost juist energie.
Zowel introverte als extraverte mensen kunnen wel of niet sociaal vaardig zijn. Het onderscheid zit hem in de manier van energie opdoen.
In de maatschappij is de meerderheid (3:1) extravert en zo is de maatschappij ook ingericht. Op school zijn er weinig mogelijkheden om tot jezelf te komen. Als je drukte op een verjaarsfeestje liever vermijdt is de kans groot dat je als vreemde vogel wordt gezien. Omdat ze afwijken van de norm zullen introverten bewuster ruimte moeten creëren om energie op te doen.
De meerderheid van de hoogbegaafden is introvert. Introverte kinderen hebben hulp nodig om ruimte te creëren om op te laden.

4. Zorgen voor een pro-actief en positief opvoedingsklimaat dat gericht is op groei.
Vanwege hun intensiteit, hun grote frustraties, hun sterke behoefte aan autonomie en hun verbale vermogen om te argumenteren, valt het voor ouders niet altijd mee om de juiste sturing te geven. Sommige ouders proberen door streng op te treden hun kinderen in het gareel te houden/krijgen. Helaas vaak met een sterke machtsstrijd tot gevolg. Andere ouders willen zo graag vriendelijk blijven dat ze te toegeeflijk worden en onvoldoende grenzen stellen.
Geen van beide heeft het gewenste effect. Toch is het heel goed mogelijk om op een vriendelijke manier ferme grenzen te stellen, zonder te straffen of te belonen. Alleen kennen mensen deze manier vaak niet. Buro Mare ondersteunt ouders om deze ferme en vriendelijk stijl te ontwikkelen.

Buro Mare heeft zich gespecialiseerd in de opvoedingsvaardigheden die nodig zijn bij het opvoeden van hoogbegaafde kinderen.
Buro Mare coacht individuele ouders, geeft lezingen, cursussen en workshops en ontwikkelde trainingen specifiek toegespitst op ouders van hoogbegaafde kinderen (4-12 jr).
De trainingen zijn gericht op het ontwikkelen van een pro-actief en positief opvoedingsklimaat dat goed aansluit bij de eigenheid van een hoogbegaafd kind.

Training Milestone 'Opvoeden van hoogbegaafde kinderen'
Verdiepende training van 7 bijeenkomsten met aandacht voor het 'empoweren' van hoogbegaafde kinderen en het anders omgaan met negatief gedrag. Deze training biedt informatie over hoogbegaafdheid, patronen van onderpresteren en biedt veel oefenmogelijkheden om de opvoedingsstijl van 'Positive discipline' te leren toepassen.